Mycotoxinen in melkveerantsoen

Afgelopen zomer hebben we in juli en augustus erg natte zomermaanden gehad. De omstandigheden zijn daarmee ideaal geweest voor veldschimmels. De bekendste veldschimmels zijn de fusariumschimmels op maïs en granen. Zij produceren onder meer de giftige stoffen zearalenone (ZEA) en deoxynivalenol (DON). Arkervaart laat in het kader van ingangscontrole, de grondstoffen regelmatig analyseren op het voorkomen van mycotoxinen.

300 soorten
Maar een beperkt aantal schimmels kan mycotoxinen produceren. Aanwezigheid van schimmelplekken in de kuil is geen garantie dat mycotoxinen aanwezig zijn. Andersom is het ook niet zo dat een kuil zonder schimmelplekken geen mycotoxinen bevat.  Er zijn meer dan 300 soorten mycotoxinen bekend. Niet alle mycotoxinen zijn schadelijk. In onderstaande tabel een overzicht van de bekendste mycotoxinen, verantwoordelijke schimmels en mogelijke effecten (bron: SFR).

Penicillium
In het algemeen is de pens van de koe de beste bescherming tegen de meeste soorten mycotoxinen, in tegenstelling tot éénmagigen. Voorwaarde is wel dat de koe een gezonde penswerking heeft. In het verleden werd bij mycotoxinen vooral gekeken naar de maïskuilen. Het lijkt er echter op dat met name de schimmels in de graskuil negatieve effecten op de koe hebben. Dit komt doordat graskuil vooral de penicilliumschimmels bevat. Deze produceren onder andere penicillium (antibiotica) en penicilliumachtige mycotoxinen die de werking van de pens verstoren. Deze schimmels blijven zich in de kuil vermenigvuldigen, omdat ze ook bij een lage pH goed gedijen. De verschijnselen bij koeien die teveel van deze mycotoxinen binnen krijgen, zijn niet eenduidig en worden meestal niet herkend als mycotoxineprobleem. Eén van de verschijnselen is pensverzuring, terwijl dit niet vanuit de rantsoensamenstelling te verklaren is. Dit heeft diverse andere problemen zoals productiedaling, mastitis en verminderde klauwgezondheid tot gevolg.

Mycotoxinenbinder
Er zijn diverse mycotoxinebinders op de markt. Van een aantal is wetenschappelijk bewezen dat ze werken tegen een aantal mycotoxinen. Door de verscheidenheid aan mycotoxinen zal echter niet ieder mycotoxinebinder in staat zijn alle soorten mycotoxinen onschadelijk te maken. De kosten van een werkzame dosering zijn bij melkvee vrij hoog, maar kunnen wel veel schade voorkomen. Maar ook hier geldt dat voorkomen beter is dan genezen.

Tips
Het voorkomen van mycotoxinen in het voer kan deels door goed kuilmanagement. Dit geldt voor zowel gras, maïs als bijproducten.

• Zorg voor goede afstelling van hooibouwmachines zodat er weinig grond mee de kuil in gaat.
• Maak kuilplaten/silo’s goed schoon voor er ingekuild wordt. Vooral ook bij opslag bijproducten.
• Probeer gras dat geteeld is bij warm vochtig weer (risico) droog in te kuilen, zodat de schimmels in de kuil minder goed gedijen.
• Dek kuilen liefst af met zand, zodat condensvorming onder het plastic voorkomen wordt.
• Probeer voldoende voersnelheid te houden om schimmelvorming bij uitkuilen te voorkomen.
• Gebruik eventueel broeiremmers om het kuilvlak schoon te houden.
• Bij het uitkuilen resten voor de kuil en aan de zijkanten minstens één keer per week weghalen.
• Schimmelplekken en bedorven plekken in de kuil kunnen beter rechtstreeks naar de mesthoop dan via de voergoot. Dit geldt temeer voor gemengde rantsoenen!